Ręka sama sięgnęła po kalendarz Zofii, zanim jeszcze zdążyłam otworzyć własny. Środa, dziewiąta rano, kuchnia jeszcze pachniała kawą z ekspresu, a ja już wiedziałam, że wtorek mam wolny dopiero, jeśli ona go nie zajmie.
Mieszkam na Ratuszowej w Bydgoszczy od trzydziestu dwóch lat, w tym samym bloku, za tą samą ścianą co Zofia. Nasze dzieci chodziły razem do podstawówki przy Focha, pożyczałyśmy sobie sól i klucze, podlewałyśmy sobie kwiatki na wakacjach. Owdowiała sześć lat temu. Syn w Gdańsku dzwoni w niedziele, córka w Bydgoszczy ma trójkę dzieci i etat, więc kiedy trzeba było kogoś pod ręką, byłam ja.
Zniosłam jej cięższe siatki z Biedronki. Wyniosłam śmieci, kiedy zobaczyłam, że idzie po schodach trzymając się poręczy obiema rękami. Zawiozłam do apteki na Gdańskiej. Nie ciążyło mi to, bo kiedy zmarł mój mąż, Zofia przynosiła mi kawę i siadała naprzeciwko, nie mówiąc ani słowa, a kiedy leżałam z zapaleniem oskrzeli, przez tydzień pod moimi drzwiami stała miska zupy owinięta ściereczką, jeszcze ciepła. Więc gdy prosiła o więcej, mówiłam tak.
Towarzyszyłam jej w przychodni, bo trzęsły jej się ręce, kiedy miała wchodzić do gabinetu sama. Czekałam na hydraulika w jej kuchni, bo bała się wpuścić obcego. A potem zaczęła pytać z wyprzedzeniem: "we wtorek dasz radę?", "w czwartek jesteś wolna?". Mój ołówek zaczął stawiać jej terminy w kalendarzu pierwsze, moje własne dopisywałam później, na marginesie, drobnym pismem.
Kasia zauważyła to pierwsza. W niedzielę, przy stole zastawionym niedzielnym obiadem, zapytała, czemu od tygodni odmawiam wieczornych spotkań. Powiedziałam, że Zofia ma sprawy do załatwienia. Kasia odłożyła widelec.
— Mamo, pomagać to dobrze. Ale ty też masz swoje życie.
Wzruszyłam ramionami, uznałam, że przesadza.
Aż przyszła sprawa z obiadem. Kasia zarezerwowała stolik w restauracji na Wyspie Młyńskiej, bo starsza wnuczka zdała maturę. Miałyśmy być tylko my cztery. Szukałyśmy wolnego terminu prawie miesiąc, przekładając to przez telefon w tę i we w tę.
Dzień wcześniej, około szóstej wieczorem, Zofia zapukała do moich drzwi. W ręku trzymała kartkę z wypisanym adresem specjalisty. Powiedziała, że wizyta jest dokładnie o tej samej godzinie co obiad, a córka jednak nie może jej zawieźć. Zapytała, czy pojadę.
Powiedziałam, że mam rodzinny obiad.
— Myślałam, że przesuniesz. To tylko obiad.
Kartka z adresem drgnęła jej w palcach. Odpowiedziałam, że nie odwołam, że mogę zamówić jej taksówkę przez telefon, mogę zadzwonić do jej córki, ale że tego dnia nie pojadę. Twarz jej stężała, usta zacisnęły się w wąską kreskę. Powiedziała, że nic się nie stało, i zamknęła drzwi cicho, bez trzaśnięcia, co bolało bardziej niż gdyby nimi trzasnęła.
Na obiedzie zamieszałam widelcem sernik i odłożyłam go nietknięty. Kasia to wyłapała. Kiedy opowiedziałam, o co chodzi, spytała wprost, czy myślę, że Zofia odwołałaby obiad z własną córką, żeby zawieźć mnie. Nie umiałam odpowiedzieć, więc dolałam sobie wody z butelki, choć szklanka była pełna.
Dwa dni później Zofia znów stanęła w drzwiach. Powiedziała, że jednak pojechała z córką, że ta się zreorganizowała w pracy. Kręciła w palcach róg swetra.
— Chyba za bardzo się przyzwyczaiłam, że ty zawsze możesz.
Musiałam przyznać, że to też moja wina. Nigdy nie stawiałam granic, nawet kiedy coś mi nie pasowało, mówiłam tak, a potem przekładałam własne plany na margines. Zofia nie mogła wiedzieć, co mnie to kosztuje, skoro zawsze udawałam, że nic. Powiedziała, że proszenie własnych dzieci sprawia jej wrażenie, że przeszkadza, a ze mną było łatwiej, bo mieszkamy przez ścianę. Odpowiedziałam jej równie prosto, że bycie jej sąsiadką nie może oznaczać, że moje plany zawsze są pierwsze do odwołania.
Nadal jej czasem coś przywożę z zakupów, towarzyszę, kiedy naprawdę mogę. Ona zamawia teraz taksówkę na wizyty, których nie mogę wziąć.
Parę tygodni temu poprosiła o pomoc w czwartek. Miałam gimnastykę w klubie seniora, a potem kawę z koleżankami z chóru parafialnego. Powiedziałam, że nie mogę.
— Dobra, jakoś sobie poradzę.
I poradziła sobie. Zamówiła taksówkę, pojechała sama, wróciła bez żadnej awantury.
Tamtego wieczoru wyjęłam z szuflady zeszyt, w którym od lat zapisuję zakupy i terminy, oderwałam czystą kartkę i wypisałam na niej: gimnastyka we wtorek, kawa w czwartek, fryzjerka w sobotę. Przypięłam ją na lodówce, tuż obok magnesu przywiezionego z Zakopanego.
