Ale nie o niej chcę opowiedzieć.
Pod numerem czternastym mieszka też on. Stary pan, siwy, zawsze w tej samej flanelowej koszuli w kratę. Nosi grube okulary, które zsuwają mu się na czubek nosa. Siedzi na ganku, patrzy na ulicę i pali jednego papierosa za drugim. Wabi się pan Kazimierz. Wszyscy na osiedlu go znają, ale nikt z nim nie rozmawia. Mówią, że dziwak. Że z nikim nie żyje. Że odkąd umarła mu żona, to całkiem zdziczał.
Ja tam wiem swoje. Dziwak dziwakiem, ale jak dostarczam do niego zakupy, zawsze zostawia napiwek. Trzy złote. Nigdy więcej, nigdy mniej. I zawsze mówi to samo: „Dziękuję, młoda pani”. Tyle. Drzwi się zamykają.
Kobieta z dziewczynką wynajmuje u niego garaż przerobiony na mieszkanie. Tak, garaż. Pan Kazimierz trzydzieści lat temu prowadził warsztat samochodowy, ale po śmierci żony wszystko zamknął. Został mu tylko ten garaż z boku posesji. Wstawił tam grzejnik, zrobił malutką łazienkę, przedzielił płytą kartonowo-gipsową na dwa pokoje. I wynajął.
Ludzie gadali, że bierze od niej grosze. Że osiedlowa plotka niesie, jakoby płaciła mu osiemset złotych miesięcznie. Za Białystok to śmieszna cena. Za kawalerkę w bloku zapłaciłaby dwa razy tyle. Ale nikt nie znał szczegółów. Nikt, dopóki któregoś dnia nie usłyszałam, jak kobieta prosi mnie o pomoc.
Stałam na chodniku, przypinałam rower do barierki. Ona podeszła, a mała trzymała ją za rękaw. Kobieta miała podkrążone oczy, takie sine, jakby nie spała od tygodnia. Powiedziała, że nazywa się Edyta. Że nie ma kogo zapytać. Że pan Kazimierz od trzech lat nie zrealizował ani jednego jej czeku za czynsz.
— Jak to? — zapytałam.
Wzruszyła ramionami. Tłumaczyła, że co miesiąc wypisuje czek na osiemset złotych, wkłada do koperty, wsuwa pod drzwi warsztatu. I że sprawdzała konto. Cały czas sprawdzała. Pieniądze nie schodziły. Ani razu.
— To może nie trafiały? — próbowałam zgadywać.
— Trafiały. Podnosił je. Widziałam nieraz z okna, jak schyla się po kopertę.
— To o co chodzi?
Nie odpowiedziała od razu. A potem powiedziała coś, co mnie zmroziło:
— Odłożyło się tego prawie trzydzieści tysięcy. I nic nie rozumiem. Chcę z nim porozmawiać, ale się boję.
Ja głupia, zamiast ją uspokoić, palnęłam:
— A jak teraz zażąda wszystkiego naraz?
Edyta zbladła. Widać było, że sama o tym myślała nie raz. Trzydzieści tysięcy złotych. Skąd ona to weźmie? Sprząta biura po nocach. Jej córka ma siedem lat, chodzi do pierwszej klasy. Ojciec dziewczynki wyjechał do Norwegii i przestał płacić alimenty. Edyta ledwo wiąże koniec z końcem. A tu taki dług wisi nad głową. Bo to dług, prawda? Te czeki nie zniknęły. Ktoś je trzyma.
Minęły dwa tygodnie. Znów dostarczałam zakupy panu Kazimierzowi. Wręczył mi trzy złote, powiedział „dziękuję” i już brał za klamkę. Wtedy z zewnątrz dobiegło pukanie do furtki. Odwróciłam się. Edyta stała przy bramce, z kopertą w ręku. Nie patrzyła na mnie. Patrzyła na niego.
— Panie Kazimierzu — powiedziała. Głos jej drżał, ale stała prosto. — Trzy lata. Ani jednego rachunku. Muszę wiedzieć.
Stary poprawił okulary, jakby chciał lepiej ją zobaczyć, i milczał chwilę za długo. Ja zamarłam z torbą na ramieniu. Nie wiedziałam, czy mam uciekać, czy zostać. Czułam się jak intruz, ale nogi jak z waty.
On nie odpowiedział. Po prostu odwrócił się i wszedł do domu. Drzwi zostawił otwarte. Mijała minuta, dwie. Edyta stała nieruchomo. Ja też. Trzecia minuta — pan Kazimierz wyszedł. W rękach trzymał karton po trzewikach. Brązowe pudło, obwiązane gumką recepturką. Podał jej.
— Otwórz — powiedział.
Edyta zdjęła gumkę. Uniosła wieko. Zajrzałam mimowolnie, bo stałam dwa kroki dalej. W środku leżały koperty. Dziesiątki kopert. Wszystkie rozerwane, a w każdej — czek. Na każdej kopercie drobne, równe pismo. To samo. Trzy słowa.
— Nie odzywałam się — powiedziałam, choć nikt nie pytał.
Pan Kazimierz poprawił okulary. Potem spojrzał w ziemię i dopiero wtedy powiedział:
— Pani męża pamiętam. Jak tu przyjeżdżał po kliencie. Zanim uciekł.
Cisza. Tylko wróbel siedział na płocie.
Powiedział, że nazywa się Roman. Jeździł volkswagenem golfem, starym, w kolorze zgniłej zieleni. Pan Kazimierz naprawiał mu kiedyś hamulce. Trzy dni zeszło. A potem Roman przyjechał odebrać auto z inną kobietą. Z tą, do której potem uciekł. Edyta została z dzieckiem, bez alimentów, bez niczego.
— I co z tego? — zapytała Edyta. — Co to ma wspólnego z moimi pieniędzmi?
Stary pan wziął od niej pudło, otworzył szerzej i wyciągnął jedną kopertę. Podał jej.
— Przeczytaj.
Na kopercie, pod czekiem, tym samym drobnym pismem co wszystkie:
„Za to że wytrwałaś”.
Spojrzała na mnie. Ja na nią. Żadna z nas nic nie powiedziała. Wróbel zniknął.
I wtedy pan Kazimierz sięgnął do kieszeni. Wyciągnął zniszczony portfel, a z niego — małą karteczkę złożoną na cztery. Rozłożył ją powoli.
— Siedemnaście lat temu — zaczął — zmarła mi żona. Rak. Zostałem z długami. Z warsztatem, z tym domem i z nikim. Mój syn wyjechał do Anglii. Napisał raz na rok. Na święta. Krótko. Spłacałem wszystko sam, jeden kredyt za drugim. Siedem lat. Aż w końcu zostało tylko to pudło.
Nie zrozumiałam. Edyta też nie.
— Jakie pudło?
— To po butach — powiedział cicho. — Po jej butach. Trzymała tu rachunki. Rachunki z całego życia. Za prąd, za wodę, za przedszkole syna. Potem ja tu włożyłem twoje czeki. Żadnego nie zrealizowałem ani razu.
— Ale dlaczego?
— Bo to, co robisz dla tamtej małej — powiedział i poruszył brodą, bo głos mu się załamał — to jest więcej niż zapłata. Ja swoje dzieciństwo spędziłem tak samo. Matka prała cudze ubrania. Ojciec nas zostawił. Przez dziesięć lat pracowała, żeby mnie wychować. I nigdy nie zobaczyłem jej łez. Ani razu. Za to bym zapłacił każdą cenę.
Edyta przycisnęła pudło do piersi. W oczy jej weszły łzy, ale nie odgoniła ich. Dopiero po chwili, palcami, wytarła policzki.
— To ile pan chce za te trzy lata? — zapytała.
A pan Kazimierz nachylił się i zapiął guzik przy kołnierzu tej swojej flanelowej koszuli. Jakby mu nagle było zimno, mimo lata.
— Pani już zapłaciła — odpowiedział. — Nie bierze tych pieniędzy. Nie bierze ich, bo pani każdego ranka wychodzi z domu i wraca wieczorem. Bo pani mała ma czystą bluzę i tornister. Bo ani razu przez trzy lata nie widziałem, żeby ktoś przyjechał i zrobił pani awanturę.
Westchnął.
— Może jestem stary. Może mieszka we mnie gniew. Ale nie na panią. Na takich jak on.
Edyta pokazała na pudło.
— Co mam z tym zrobić?
— Zabierz je do siebie na noc. Prześpij się z tą myślą. Jutro mi powiesz, co postanowiłaś.
Stałam dalej, z tą siatką z mlekiem i bananami, i czułam, jak na karku robi mi się gęsia skórka. Mężczyzna z sąsiedniej posesji, co kosi trawę w niedzielę, pomachał do mnie zza płotu. Odmachałam, nie patrząc.
Edyta wzięła pudło. Ukłoniła się lekko, bez słowa, i poszła w stronę garażu. Pan Kazimierz wszedł do domu, pstryknął zamkiem. Na progu została po nim tylko zgaszona zapałka.
Nazajutrz rano zastałam ją znów przy furtce. Pudło trzymała pod pachą, a w drugiej ręce miała kubek z niedopitą kawą.
— Oddaję mu je — powiedziała, zanim zdążyłam się odezwać. — Nie chcę wziąć czegoś, czego nie zarobiłam. Ale chcę, żeby wiedział, co dla mnie zrobił.
Zostawiła pudło na ganku, koperty poukładała równo, jedna na drugiej, żeby nie rozsypały się na wietrze. Zapukała, ale nikt nie otworzył. Poszła do pracy, nie czekając.
Nie wiedziałam wtedy, że to nie był koniec sprawy. Bo trzy dni później na Rumiankową wjechała taksówka.
Z bagażnika mężczyzna w mundurze wyjmował walizkę. Przed bramką stał młody facet, mniej więcej w moim wieku, z brzuchem jakby nie jadał nic poza fast foodem. Patrzył na dom i żuł gumę. Z boku biegła Edyta, bez córki.
— Dzwonił do ciebie? — pytała.
Nie usłyszałam odpowiedzi, bo akurat przejeżdżała śmieciarka. Stali tak, ona machała rękami, on coś powiedział przez ramię i wszedł na posesję. To był syn. Syn pana Kazimierza. Wrócił z Anglii.
Cały wieczór o tym myślałam. Skąd się wziął nagle? Po siedemnastu latach.
Na drugi dzień wróciłam tam rano. Ludzie na osiedlu już gadali. Podobno syn pana Kazimierza chodził po sąsiadach i pytał o ojca, o dom, o to, czy ktoś wie, ile jest wart teraz grunt przy Rumiankowej. Potem poszedł do Edyty, do tego garażu. Nie wiem, co tam się działo, ale moja znajoma z piekarni mówiła, że przez ścianę było słychać tupanie i krzyki o „trzydziestu tysiącach”.
Trzeciego dnia znalazł mnie samą na ulicy. Zatrzymał mnie, gdy mijałam czternastkę. Śmierdział papierosami, oczy miał czerwone, jakby nie spał.
— Pani zna tę kobietę? — zapytał.
— Którą?
— Tę z garażu. Edytę. Matkę z córką.
— A bo co?
— Ona twierdzi, że ojciec oddał jej czeki. Że niby podarował. A ja od lat mówię mu, żeby sprzedał ten dom i przeprowadził się do mnie, do Anglii. Miał tam dostać spokój, opiekę. A on zamiast tego rozdaje majątek jakiejś obcej.
Poprawił kołnierz.
— Przyjechałem, żeby to wreszcie załatwić. Ale on nie chce mnie nawet słuchać.
Weszłam na posesję bez pukania — sama nie wiem po co, chyba z ciekawości i strachu naraz. Pan Kazimierz siedział na ganku, jak zwykle, z papierosem. Obok niego, na stole, leżało brązowe pudło, otwarte. Koperty walały się po płytach, jakby ktoś je w złości przerzucił.
— Panie Kazimierzu — powiedziałam zdyszana — syn tu jest. Mówi, że pan chce sprzedać dom Edycie za grosz, że on się na to nie zgadza.
Spokojnie strząsnął popiół, wstał i otworzył drzwi. — Wejdź, młoda pani.
W kuchni śmierdziało stęchlizną. Na laminowanym stole leżał plik kartek. Pokazał mi zeszyt w czarnej okładce. Otworzył na pierwszej stronie.
— To wszystko — powiedział. — Każdy miesiąc. Każda kopia czeku. Przychody, wydatki. Prowadziłem, jak żona. Bez niej bym się poddał.
U góry strony, dużymi literami:
„Wynajem — E. M. — nie pobierać”.
Pod spodem daty, kwoty, podpisy.
— On chce, żebym sprzedał — powiedział. — Od dziesięciu lat to powtarza. Za każdym razem, kiedy dzwoni, pyta, ile teraz warta jest ziemia przy Rumiankowej. Nie pyta, czy jem. Czy mi ktoś pomaga. Pyta o cenę metra.
— A dom?
— Dom przepisuję na Edytę. Akt notarialny podpisaliśmy w zeszłym tygodniu, u rejenta na Lipowej. Załatwiałem to od miesiąca, zanim jeszcze przyjechał. Wiedziałem, że jak się dowie, zrobi awanturę. Dlatego się pospieszyłem.
Zapadło takie milczenie, że nawet zegar na ścianie jakby zwolnił.
— Za ile? — zapytałam.
— Za złotówkę.
Tak. Za jedną złotówkę. Bo pan Kazimierz, nim ktoś zdążył go powstrzymać, oddał tej kobiecie garaż, dom i to pudło po butach.
Syn wpadł w szał, gdy się dowiedział od notariusza, że akt już podpisany. Stał na podwórku i wrzeszczał, że ojciec jest stary i naiwny, że go ktoś naciągnął, że pójdzie do sądu. Ale pan Kazimierz sięgnął do szuflady w kredensie i wyjął stamtąd kopertę — zaświadczenie od psychiatry, wystawione na trzy tygodnie przed podpisaniem aktu. Że decyzje podejmuje świadomie. Że wiedział, co robi, zanim jeszcze syn wsiadł do samolotu.
Syn złapał walizkę, wsiadł do taksówki i odjechał w stronę dworca. Podobno rzucił przez okno, że już tu nie wróci.
W piątek wróciłam na Rumiankową z dostawą do sąsiedniego numeru i zobaczyłam ich na ganku. Edyta i pan Kazimierz siedzieli obok siebie, między nimi dzbanek z herbatą i talerz z ciastkami, które wyraźnie piekła sama, bo brzegi miały nierówne. Córka bawiła się na trawniku z kredą, rysowała na chodniku klasy do gry w klasy. Nad drzwiami do garażu wisiała nowa futryna, pomalowana na biało, jeszcze pachnąca farbą.
Zaparkowałam rower przy furtce. Pan Kazimierz zauważył mnie, uniósł rękę z papierosem w geście powitania.
— Napije się pani herbaty? — zapytał.
Usiadłam na trzecim krześle, które ktoś specjalnie dostawił. Nikt nic nie tłumaczył, nikt nie podsumowywał. Edyta podała mi filiżankę, córka krzyknęła, że narysowała już dziewięć pól, i trzeba było iść to obejrzeć.
