— Znowu zrobiłaś zupę, którą można pić przez słomkę? — Oleg skrzywił się, zaglądając do talerza. — Moja matka gotowała barszcz tak, że łyżka w nim stała. A ty chyba oszczędzasz na burakach.
Wera postawiła przed nim chleb.
— Jeśli ci nie smakuje, mogę zrobić coś innego.
— Nie chodzi o to, żebyś robiła coś innego. Chodzi o to, żebyś wreszcie nauczyła się robić porządnie.
Powiedział to takim tonem, jakby udzielał jej cennej życiowej rady.
Wera spojrzała na zegar. Była jedenasta trzydzieści. Od szóstej rano zdążyła już przygotować obiad, posprzątać dom, zebrać warzywa z ogródka i zamarynować mięso na wieczornego grilla.
O piątej mieli przyjechać ich znajomi, Marek i Jolanta.
Oleg zaprosił ich jeszcze tydzień wcześniej, ale od rana zachowywał się tak, jakby to on miał wszystko przygotować.
Z tą różnicą, że siedział w fotelu.
— Oleg, może zamiast komentować, pomożesz mi trochę? — zapytała.
Mężczyzna podniósł wzrok znad telefonu.
— A co ja mam robić? Przecież ty jesteś gospodynią. Ja mogę później zająć się mięsem.
Wera skinęła głową.
Znała tę odpowiedź.
Od dwudziestu siedmiu lat słyszała różne jej wersje.
O jedenastej czterdzieści pięć Oleg uznał, że pomidory są pokrojone nie tak, jak powinny.
— Za grube. Zrób cieńsze.
— Przecież dopiero je pokroiłam.
— No to pokrój jeszcze raz. Przy stole będą ludzie, a nie świnie w chlewie.
O dwunastej piętnaście przeszkadzała mu sukienka Wery.
— Nie możesz założyć czegoś ładniejszego? Ta wygląda jak fartuch.
O dwunastej trzydzieści zauważył kurz na parapecie.
O trzynastej stwierdził, że mięso za długo leży w marynacie.
O trzynastej dwadzieścia oznajmił, że cebula powinna być pokrojona w krążki, a nie w kostkę.
Wera poprawiała wszystko, o co prosił.
Nie dlatego, że uważała go za eksperta.
Po prostu chciała mieć spokojny dzień.
Ale z Olegiem spokój zawsze miał swoją cenę.
Najczęściej płaciła za niego własnym zmęczeniem.
— Pamiętasz, jak moja matka organizowała przyjęcia? — zapytał, obserwując ją z fotela.
— Pamiętam.
— U niej wszystko było idealne. Człowiek wchodził do domu i od razu czuł, że jest u gospodyni. A dzisiaj kobiety myślą tylko o sobie.
Wera odwróciła się od zlewu.
— Twoja matka miała męża, który pomagał jej w kuchni?
Oleg prychnął.
— Mężczyzna nie jest od zmywania talerzy.
— Ale od jedzenia jest pierwszy.
— Zaczynasz?
Wera odwróciła się z powrotem do zlewu.
Nie chciała kłótni.
Jeszcze nie wiedziała, że tego dnia nie będzie już musiała się o nią starać.
Działka była dla Wery czymś więcej niż miejscem odpoczynku.
Odziedziczyła ją po rodzicach. Niewielki dom, stary sad, sześć arów ziemi i drewniana altana, którą ojciec zbudował własnymi rękami.
Kiedy matka zachorowała, Wera przez kilka lat niemal nie miała własnego życia.
Pracowała, jeździła do niej, kupowała lekarstwa, robiła zakupy i pilnowała wizyt u lekarzy.
Oleg nie chciał się angażować.
— To twoja rodzina, więc ty się tym zajmij — mówił.
Nie protestowała.
Po śmierci matki odziedziczyła nieruchomość. Wszystko było zapisane na nią.
To z jej oszczędności wymieniono dach.
To ona zapłaciła za nową pompę do studni.
To ona kupowała materiały do remontu.
Oleg natomiast uważał, że działka jest jego równie mocno jak jej.
Przed znajomymi mówił:
— U nas na działce mamy wszystko.
W domu mówił:
— To ja tu jestem gospodarzem.
A kiedy przychodziło do wydawania pieniędzy, najczęściej odpowiadał:
— Przecież ty masz swoją wypłatę.
Wera długo nie widziała w tym niczego niezwykłego.
Tak wyglądało ich małżeństwo.
On decydował.
Ona wykonywała.
O czternastej Wera postanowiła usiąść na kilka minut.
Oleg natychmiast to zauważył.
— Już odpoczywasz?
— Pracuję od rana.
— Ja też mam swoje sprawy.
Wskazał na telefon.
Wera spojrzała na ekran. Mężczyzna oglądał film o wędkarstwie.
— Jakie sprawy?
— Nie zaczynaj, proszę cię. Nie mam dziś ochoty na twoje pretensje.
— Ja też nie mam ochoty na twoje uwagi.
Oleg odłożył telefon.
— Wiesz, co jest z tobą nie tak? Ty wszystko odbierasz jako atak. Człowiek chce ci pomóc, a ty robisz z niego wroga.
— Pomóc?
— No przecież uczę cię, jak powinno wyglądać gospodarstwo!
Wera przez chwilę patrzyła na niego bez słowa.
Potem powiedziała:
— Oleg, ja nie potrzebuję nauczyciela. Potrzebuję męża.
Mężczyzna tylko machnął ręką.
— Znowu jakieś filozofie.
I wrócił do telefonu.
Wera poszła do kuchni.
W środku coś w niej pękło, ale nie było to gwałtowne.
Bardziej przypominało ostatnią kroplę wody, która przelewa się przez brzeg pełnej szklanki.
O wpół do piątej zadzwonił Marek.
Oleg włączył głośnik.
— Cześć, stary! Jesteście już gotowi?
— Jasne! — odpowiedział Oleg. — Wera od rana szaleje. Wszystko przygotowała. Ona to uwielbia. Kobieta musi mieć zajęcie, bo inaczej zaczyna wymyślać problemy.
Marek zaśmiał się niezręcznie.
— No, to dobrze. A mięso?
— Mięso zostaw mnie. Grill to moja specjalność.
Wera stała przy kuchennym blacie.
Usłyszała każde słowo.
Spojrzała na przygotowane półmiski, na umytą podłogę, na ciasto, które piekła przez godzinę, na marynatę, którą zmieniała już dwa razy.
Potem popatrzyła na męża.
Nie powiedziała nic.
Ale tym razem nie wróciła do pracy.
Poszła do sypialni, przebrała się w wygodne ubranie i usiadła na łóżku.
Po raz pierwszy tego dnia zrobiła coś dla siebie.
Odpoczęła.
Marek i Jolanta przyjechali kilka minut po piątej.
Jolanta przyniosła domowe ciasto.
— Wera, jak ty to wszystko zrobiłaś? — zapytała, rozglądając się po stole.
— Normalnie.
— Ja po takim przygotowaniu nie miałabym już siły nawet rozmawiać.
Oleg natychmiast wtrącił:
— Bo trzeba mieć organizację. Ja zawsze mówię Werze, żeby robiła wszystko z głową.
Wera uśmiechnęła się lekko.
— Tak, Oleg jest dzisiaj naszym kierownikiem.
Marek parsknął śmiechem.
— To dobrze, bo ja jestem głodny.
Usiedli przy stole.
Oleg nalał gościom napoje, poprawił kołnierzyk i zaczął opowiadać o tym, jak ważna jest tradycja.
Po kilku minutach rozmowa zeszła na gotowanie.
Jolanta pochwaliła barszcz.
— Wera, naprawdę świetny. Dawno takiego nie jadłam.
Oleg natychmiast skrzywił się.
— Dzisiaj jest lepszy. Rano był za rzadki.
Jolanta spojrzała na niego ze zdziwieniem.
— Przecież bardzo dobry.
— Bo ja jej trochę podpowiedziałem.
Wera odłożyła łyżkę.
Marek spojrzał na kolegę.
— Ty gotujesz barszcz?
— Nie, ale znam się na jedzeniu.
— Aha — mruknął Marek.
Oleg uznał, że musi odzyskać uwagę.
— Zresztą kobiety teraz w ogóle mają problem z kuchnią. Moja żona potrafi pół dnia kroić warzywa, a potem i tak wszystko wygląda przeciętnie. Gdyby nie ja, to byśmy chyba jedli suchy chleb.
Jolanta przestała się uśmiechać.
— Oleg, może wystarczy?
— Co wystarczy?
— Przecież Wera od rana wszystko przygotowuje.
— Bo to jej obowiązek.
Wera podniosła wzrok.
— Mój obowiązek?
— No a czyj? Ja pracuję.
— Ja też pracuję.
— Ale kobieta powinna jeszcze umieć zadbać o dom.
Marek westchnął.
— Oleg, stary, może zostaw już ten temat.
Jednak mężczyzna nie zamierzał się zatrzymywać.
Oparł się wygodnie na krześle.
— Dobrze, dobrze. Zaraz pokażę wam, jak wygląda prawdziwa męska robota. Chodźcie zobaczyć, jak się robi mięso.
Wstał z dumą.
Wera również wstała.
— Świetnie. W takim razie ja dzisiaj nie będę się wtrącać.
Oleg spojrzał na nią podejrzliwie.
— I bardzo dobrze.
Przy grillu Oleg poczuł się jak mistrz ceremonii.
Wziął szczypce, poprawił węgiel i oznajmił:
— Najważniejsza jest temperatura. Nie każdy to rozumie.
Marek stanął obok.
— No to działaj, mistrzu.
Oleg położył mięso na ruszcie.
Przez pierwsze kilka minut wszystko wyglądało dobrze.
Potem z mięsa zaczął kapać tłuszcz.
Płomień buchnął wysoko.
— Uważaj, bo się przypali — powiedziała Jolanta.
— Spokojnie, wiem, co robię.
Oleg zaczął gwałtownie przekładać kawałki.
Jeden spadł prosto na węgiel.
Drugi przywarł do rusztu.
Trzeci zrobił się czarny na brzegach.
— Może zmniejsz ogień? — zasugerował Marek.
— Nie ucz mnie!
Oleg dmuchnął na węgiel.
Dym uderzył mu prosto w twarz.
Zaczął kaszleć, machając ręką.
— Cholera!
Wera siedziała na werandzie i spokojnie piła herbatę.
Nie ruszyła się.
Po kolejnych dziesięciu minutach Oleg uznał, że mięso jest gotowe.
Położył je na dużym półmisku i zaniósł do stołu.
— Proszę bardzo. Prawdziwy szaszłyk!
Marek wziął jeden kawałek.
Przekroił go.
Zamilkł.
Jolanta spojrzała na środek mięsa.
Z zewnątrz było niemal czarne, a w środku wyraźnie surowe.
— Oleg… — zaczęła.
— Co?
— Chyba trzeba jeszcze dopiec.
— Nie gadaj. Jest idealne.
Wera spokojnie odłożyła filiżankę.
— To może spróbuj pierwszy?
Oleg spojrzał na nią ze złością.
— Ty zawsze musisz coś powiedzieć?
— Przecież to twoja specjalność.
Marek nie wytrzymał.
Parsknął śmiechem, ale zaraz spoważniał.
— Stary, naprawdę nie ma się czego wstydzić. Nie każdy musi umieć wszystko.
Wera spojrzała na niego.
— Właśnie. Nie każdy musi umieć wszystko.
Potem zwróciła się do męża.
— Szkoda tylko, że kiedy ja czegoś nie zrobię idealnie, zachowujesz się tak, jakbym była nikim.
Oleg odstawił półmisek.
— Dobra, koniec tego przedstawienia. Nie będziesz mnie pouczać przy gościach.
— A ty możesz pouczać mnie?
— Bo ja mówię prawdę!
— Nie, Oleg. Ty mówisz to, co pozwala ci poczuć się ważniejszym ode mnie.
Zapadła cisza.
Wera wstała i weszła do domu.
Po chwili wróciła z niewielkim pudełkiem.
Postawiła je na stole.
— Co to? — zapytał Oleg.
— Rachunki.
Wyjęła kilka dokumentów.
— Remont dachu. Moje pieniądze. Naprawa studni. Moje pieniądze. Wymiana instalacji. Moje pieniądze. Materiały do altany. Moje pieniądze.
Oleg przewrócił oczami.
— I co z tego? Będziesz teraz wszystko wyliczać?
— Nie. Chcę ci tylko przypomnieć, że ta działka, którą nazywasz swoją, jest moim spadkiem po rodzicach.
— Jesteśmy małżeństwem!
— Owszem. Ale nie oznacza to, że możesz traktować mnie jak pracownicę.
Marek odwrócił głowę.
Jolanta patrzyła na Werę z wyraźnym współczuciem.
— Oleg, ja przez cały dzień słyszę, jak mówisz, że źle gotuję, źle sprzątam, źle się ubieram. A ty co zrobiłeś dzisiaj?
— Ja rozpaliłem grilla!
— Tak. I nawet tego nie potrafiłeś zrobić bez awantury.
— Bo wszyscy mi przeszkadzali!
— Widzisz? — Wera uśmiechnęła się smutno. — Zawsze ktoś jest winny. Tylko nigdy ty.
Oleg poczerwieniał.
— Dosyć! Jesteś moją żoną, a nie jakąś obcą kobietą!
— Właśnie dlatego tak długo znosiłam to, czego nie powinnam była znosić.
Przez chwilę słychać było tylko trzask węgla.
Wera odetchnęła głęboko.
— Wiesz, co najbardziej mnie boli? Nie twoje uwagi o barszczu. Nawet nie to, że nigdy nie pomagasz. Najbardziej boli mnie to, że przy innych ludziach robisz ze mnie nieudacznicę, chociaż dobrze wiesz, ile robię dla tej rodziny.
Oleg spuścił wzrok.
— Nie przesadzaj.
— Nie przesadzam. Dzisiaj po raz pierwszy powiedziałam to na głos.
— Czyli co? Chcesz rozwodu?
Wera nie odpowiedziała od razu.
Spojrzała na Jolantę, potem na Marka.
— Jeszcze nie wiem, co zrobię z naszym małżeństwem. Ale wiem, że nie chcę już tak żyć.
Oleg roześmiał się nerwowo.
— I co, myślisz, że sobie sama poradzisz?
Wera popatrzyła na niego spokojnie.
— Przecież od lat sobie radzę.
Te słowa uderzyły go mocniej niż wszystkie wcześniejsze.
Bo były prawdziwe.
Goście nie zostali długo.
Marek pomógł zebrać talerze, a Jolanta spakowała część jedzenia do pojemników.
Przed wyjściem podeszła do Wery.
— Zadzwoń do mnie, dobrze?
— Dobrze.
— I pamiętaj, że nie musisz nikomu udowadniać swojej wartości.
Wera przytuliła ją mocno.
Kiedy samochód odjechał, Oleg wszedł do domu.
Przez kilka minut chodził z pokoju do pokoju.
Potem zatrzymał się przy drzwiach kuchni.
— No i co teraz?
Wera wycierała blat.
— Teraz odpocznę.
— Nie możesz tak po prostu wszystkiego przekreślić!
— Nie przekreślam. Ja tylko przestaję udawać, że wszystko jest dobrze.
— Przecież ja cię nie zdradzałem, nie piłem, pieniędzy do domu przynosiłem!
— Oleg, małżeństwo to nie tylko brak zdrady i opłacone rachunki.
— To czego jeszcze chcesz?
Wera odłożyła ścierkę.
— Żebyś traktował mnie jak człowieka.
Mężczyzna zamilkł.
Po chwili zabrał kluczyki i wyszedł na podwórko.
Nie przeprosił.
Nie zapytał, jak się czuje.
Nie zaproponował, że następnego dnia sam przygotuje śniadanie.
Wera nie była tym zaskoczona.
Po raz pierwszy jednak nie próbowała ratować sytuacji za oboje.
Następnego dnia wstała dopiero o dziewiątej.
Słońce wpadało przez okno.
Na stole stała filiżanka, której nie musiała myć po nikim innym.
Wera zrobiła sobie kawę, pokroiła pomidora i usiadła na werandzie.
Telefon leżał obok.
Pojawiła się wiadomość od Olega.
„Nie rozumiem, po co robiłaś wczoraj taki cyrk. Przy ludziach można było zachować się normalnie”.
Wera przeczytała ją spokojnie.
Potem odpisała:
„Przez wiele lat zachowywałam się normalnie. Wczoraj po prostu przestałam milczeć”.
Nie czekała na odpowiedź.
Wstała i poszła do ogrodu.
Przy starym jabłoniowym drzewie rosły kwiaty, które sadziła jej matka. Zawsze mówiła, że ogród powinien być miejscem, w którym człowiek odpoczywa, a nie kolejnym obowiązkiem.
Wera dotknęła jednej z gałązek.
— Mamo, chyba dopiero teraz zaczynam rozumieć — powiedziała cicho.
Nie wiedziała, czy zostanie z Olegiem.
Nie wiedziała, czy po tylu latach da się jeszcze odbudować zaufanie.
Wiedziała natomiast, że nie będzie już godzić się na poniżanie w imię rodzinnego spokoju.
Minęły trzy tygodnie.
Oleg kilka razy próbował wrócić do dawnego porządku.
Najpierw przysłał wiadomość, że „wszyscy czasem się denerwują”.
Potem zadzwonił i powiedział, że Wera powinna przestać roztrząsać przeszłość.
W końcu zaproponował wspólny wyjazd na działkę.
— Zrobimy grilla, jak dawniej — powiedział.
Wera zapytała:
— A co będzie inaczej?
— No jak to co? Będziemy razem.
— Oleg, ja nie pytam, gdzie będziemy. Pytam, czy coś zrozumiałeś.
Po drugiej stronie zapadła cisza.
— Znowu zaczynasz.
Wera zamknęła oczy.
Właśnie wtedy zrozumiała, że on nadal oczekuje tego samego: żeby problem zniknął, ale bez konieczności zmiany czegokolwiek.
— W takim razie porozmawiamy innym razem — powiedziała i zakończyła połączenie.
Kilka dni później umówiła się z prawnikiem, aby poznać swoje możliwości związane z majątkiem i ewentualnym rozstaniem.
Nie podejmowała decyzji pod wpływem złości.
Chciała wiedzieć, na czym stoi.
A przede wszystkim chciała odzyskać poczucie, że jej życie należy do niej.
Pewnej soboty Wera zaprosiła Jolantę i dwie sąsiadki na obiad.
Tym razem nie sprzątała domu dwa razy.
Nie zmieniała sukienki na życzenie nieobecnego męża.
Nie poprawiała pomidorów, bo były pokrojone nierówno.
Zrobiła barszcz.
Ten sam, który Oleg nazywał wodą.
Kiedy Jolanta spróbowała pierwszej łyżki, zamknęła oczy.
— Wera, to jest przepyszne!
— Naprawdę?
— Naprawdę. Daj mi przepis.
Wera zaśmiała się.
— Nie wiem, czy potrafię go zapisać. Wszystko robię na oko.
— To tym bardziej musisz mi pokazać.
Później rozpaliły grilla.
Mięso tym razem wyszło idealnie, chociaż jedna porcja trochę się przypaliła.
Nikt nie robił z tego problemu.
Przy stole rozmawiały, śmiały się i opowiadały sobie historie.
Wera zauważyła, że od dawna nie czuła się tak swobodnie we własnym domu.
Kiedy wieczorem goście wyszli, usiadła na schodkach przed werandą.
Na stole zostały talerze, kilka kieliszków i kawałek ciasta.
Nie sprzątała od razu.
Nie musiała.
Patrzyła na ogród, na czerwieniejące niebo i na światło odbijające się w szybach starego domu.
I pomyślała, że przez całe życie próbowała być idealną gospodynią.
A przecież chciała tylko być szczęśliwą kobietą.
Następnego dnia Oleg przyjechał na działkę bez zapowiedzi.
Zobaczył żonę podlewającą kwiaty.
— Ładnie tu — powiedział.
— Dziękuję.
— Widzę, że sobie świetnie radzisz.
Wera odstawiła konewkę.
— Radzę sobie tak samo jak wcześniej.
Oleg rozejrzał się po werandzie.
— To może zjemy razem obiad?
— Nie przygotowałam niczego specjalnego.
— Nie szkodzi. Może być zwykły barszcz.
Wera spojrzała na niego uważnie.
Jeszcze miesiąc wcześniej takie zdanie wywołałoby w niej nadzieję.
Dzisiaj po prostu przyjęła je do wiadomości.
— Oleg, jeśli chcesz, możemy usiąść i spokojnie porozmawiać. Ale nie wrócimy do tego, co było.
— Aż tak ci źle ze mną było?
Wera długo milczała.
— Najgorsze nie było to, że nie pomagałeś. Najgorsze było to, że przy tobie czułam się niewystarczająca. Cokolwiek zrobiłam, zawsze można było znaleźć coś, co zrobiłam źle.
Oleg spojrzał na nią.
Po raz pierwszy nie miał gotowej odpowiedzi.
— Ja przecież tylko chciałem, żeby wszystko było dobrze.
— A ja chciałam, żebyś czasem zauważył, że już jest dobrze.
Usiedli przy stole.
Nie było wielkiego pojednania.
Nie było obietnic, że od jutra wszystko będzie inaczej.
Była trudna rozmowa, w której po raz pierwszy Wera nie wycofała swoich słów, a Oleg musiał wysłuchać jej do końca.
Czy to wystarczy, by odbudować małżeństwo?
Tego dnia jeszcze nie wiedzieli.
Ale Wera wiedziała już, że niezależnie od odpowiedzi nie zamierza wracać do dawnej roli.
Bo człowiek może nauczyć się gotować, sprzątać, naprawiać dach i rozpalać grill.
Może też nauczyć się słuchać, przepraszać i brać odpowiedzialność za swoje zachowanie.
Tylko jednej rzeczy nie powinien wymagać od drugiego człowieka.
Żeby ten przez całe życie udowadniał, że zasługuje na szacunek.
A teraz powiedzcie szczerze: czy Wera powinna dać Olegowi jeszcze jedną szansę, jeśli rzeczywiście zacznie się zmieniać, czy po tylu latach upokorzeń ma prawo wybrać wreszcie spokój i życie na własnych zasadach?
