Mama myśli, że wie, co zrobiłem z pieniędzmi za działkę. Mówi, że spłaciłem długi po rozwodzie, i na tym kończy. Nigdy nie powiedziałem jej, że te długi to były pożyczki od Krzyśka, kolegi z magazynu, bo nie mogłem przez trzy miesiące zapłacić czynszu za kawalerkę na Woli, a komornik już wysyłał pierwsze pisma w sprawie alimentów na Kubę. Nie powiedziałem jej też, że z tych czterdziestu tysięcy zostało mi może osiem, bo resztę zjadły odsetki, które narosły, kiedy udawałem przed wszystkimi, że sobie radzę.
Nazywam się Mariusz, mam trzydzieści dwa lata, pracuję w magazynie logistycznym pod Piasecznem, ładuję palety od szóstej rano. Mieszkam sam w jednym pokoju z kuchnią, czternaście metrów, okno wychodzi na ścianę sąsiedniego blokowiska. Rano słyszę, jak pod oknem trzaska winda w bloku po drugiej stronie podwórka — ten sam dźwięk codziennie, jakby budynek odkrztuszał coś z gardła.
Działka pod Radomiem, o której mama zawsze mówiła z takim ciepłem, dla mnie była wyłącznie komarami i brakiem zasięgu. Jeździliśmy tam jako dzieci, bo nie mieliśmy wyboru — babcia Halina sadziła pomidory, dziadek Zenon zbił domek z desek, który później gnił całymi latami, bo nikt go nie dogrzewał zimą. Kiedy dziadek umarł, babcia tam w ogóle nie jeździła. Mówiła, że bez niego ta ziemia jej nie potrzebuje. Zmarła w styczniu, we śnie, cichutko, jakby po prostu zdecydowała, że czas.
Mama sprzedała tę działkę za pięćset tysięcy złotych i podzieliła między nas troje — mnie, Zosię i Nelę — po równo, po sto sześćdziesiąt sześć tysięcy. Tego samego dnia przelała wszystkim, z identycznym tytułem przelewu. Zosia zrobiła remont łazienki i wymieniła okna w całym mieszkaniu na Krakowskim Przedmieściu. Nela, jak przystało na rozsądną dwudziestoośmiolatkę, wpłaciła wszystko na konto oszczędnościowe. A ja — zapłaciłem Krzyśkowi, zapłaciłem komornikowi zaliczkę, zapłaciłem za trzy miesiące zaległego czynszu i resztę przejadłem, bo przez pół roku nie miałem siły liczyć, co mi zostaje.
Zadzwoniłem do mamy w sobotę rano, dwa miesiące po tamtym przelewie. Powiedziałem, że chcę wpaść, pogadać spokojnie. Byłem głodny — nie tylko dosłownie, choć faktycznie schudłem tak, że koszule zaczęły na mnie wisieć. Byłem głodny tego, żeby ktoś mnie usłyszał bez pytania, czy sobie radzę.
Przyjechałem przed południem, autobusem z Mokotowa, bo auto dawno sprzedałem. Mama ugotowała rosół, upiekła szarlotkę, wyjęła ten haftowany obrus po babci Halinie, w kwiatki, wyprasowany na ostro. Nie zjadłem szarlotki. Nie mogłem.
Przy kawie powiedziałem jej, że potrzebuję pożyczki. Dokładnie tyle, ile dostałem za działkę. Nie więcej, nie mniej — chciałem, żeby to było czytelne, żeby policzyła od razu, o co proszę.
— Co się stało z tymi pieniędzmi, Maryśku? — Nazywa mnie czasem po staremu, zdrobniale, chociaż mam trzydzieści dwa lata.
Patrzyłem na lodówkę, bo nie umiałem patrzeć na nią. Na tej lodówce wisi zdjęcie Kuby z przedszkola, które zrobiła może dwa lata temu. Teraz Kuba widuje mnie raz na dwa tygodnie, jeśli Ania akurat nie ma innych planów.
— Spłaciłem długi. Po rozwodzie trzeba było się jakoś poustawiać.
— Jakie długi?
— Różne. Pożyczki prywatne. Wiesz, jak to było.
Nie wiedziała. Wiedziała o niskiej pensji w magazynie, o alimentach, o kawalerce za dwa tysiące trzysta miesięcznie, której sam nie mogłem opłacić. Nie wiedziała, że w pewnym momencie dzwoniłem do trzech różnych ludzi, żeby pożyczyli mi na czynsz, i że jeden z nich, Krzysiek, zagroził, że powie to szefowi w magazynie, jeśli nie oddam do końca miesiąca.
— Synku, ja nie mam stu sześćdziesięciu sześciu tysięcy. Nawet połowy tego nie mam.
— A Zosia? — Mój głos wyszedł ostrzejszy, niż planowałem.
— Co z Zosią?
— Zosia zrobiła cały remont za te pieniądze. Łazienka, okna w całym mieszkaniu. To kosztuje więcej niż sto sześćdziesiąt sześć tysięcy, mamo. Skąd wzięła resztę?
— Z własnych oszczędności. Z kredytu pewnie. Nie wiem dokładnie, nigdy nie pytałam.
— Albo wzięła to z ciebie.
Z dołu, z ulicy, dobiegł hamujący z piskiem autobus — ten sam dźwięk, który słyszę codziennie z okna swojej kawalerki, tyle że tutaj, u mamy, zabrzmiał jak coś cudzego.
— Każdy z was troje dostał tę samą kwotę. Do grosza, przysięgam.
— Tak, ale Zosia mieszka tu, w Warszawie, pięć minut od ciebie. Ty codziennie odbierasz jej dzieci ze szkoły, zostajesz z nimi po południu, gotujesz im obiad. Masz pojęcie, ile by ją to kosztowało, gdyby musiała wynająć opiekunkę na te same godziny?
Zamilkłem. Mama miała trochę racji — rzeczywiście codziennie pomagała Zosi z dzieciakami, od lat, bez przerwy. Ale nigdy tego nie nazywała pieniędzmi. To było po prostu to, co robią babcie, bo kochają wnuki, bo wnuki to wnuki.
— To nie jest to samo — powiedziała bardzo cicho.
— Dla mnie jest.
Wyszedłem tego samego dnia, bez pożegnania, nie dotknąwszy szarlotki. W drzwiach odwróciłem się i powiedziałem to, co od tygodni we mnie siedziało:
— Ciągle mówisz, że dzielisz wszystko po równo między nami. Ale po równo nie znaczy sprawiedliwie, mamo.
Nie odzywałem się do niej trzy tygodnie. Nie odbierałem telefonu, nie odpisywałem na SMS-y z sercami od Neli, które przesyłała mi, bo mama prosiła ją, żeby spróbowała. W końcu odpisałem mamie jedno zdanie: „Wiem, mamo. Ale to nie zmienia tego, co powiedziałem".
To nie był gniew na pieniądze. Nikt mi nie ukradł grosza — dostałem tyle, co Zosia i Nela, matematycznie wszystko się zgadzało. Gniew był na to, że przez całe życie byłem tym, który dzwoni od święta, który przyjeżdża dwie godziny autobusem na niedzielny obiad i wraca do pustej kawalerki, podczas gdy Zosia codziennie miała mamę pod ręką, a Nela mogła wpadać na herbatę po pracy. Pieniądze były tylko miejscem, w którym to wszystko stało się nagle widoczne i policzalne.
Zosia przyjechała do mnie sama, bez uprzedzenia, we wtorek wieczorem. Stanęła w drzwiach kawalerki, które widziała pierwszy raz, i powiedziała, że mama płacze po nocach, że czuje się winna za coś, czego nie zrobiła. Powiedziała, że nigdy nie zmuszała mamy do opieki nad dzieciakami, że mama sama się zgłosiła.
— Wiem — powiedziałem. — Nie o to chodzi.
— To o co?
Nie umiałem jej tego wtedy wytłumaczyć, więc powiedziałem tylko, że muszę to sam sobie poukładać, i że nie mam do niej złości, tylko do siebie, że przez pięć lat milczałem o długach, bałem się powiedzieć komukolwiek, że nie daję rady.
Mama zadzwoniła w czwartek. Nie prosiła o rozmowę o pieniądzach. Powiedziała tylko, że jedzie do notariusza w piątek i że chce, żebym tam był, razem z Zosią i Nelą.
Przyjechałem. Siedzieliśmy wszyscy czworo w małym biurze na ulicy Nowogrodzkiej, pani notariusz miała na biurku termos z herbatą i teczkę z dokumentami już przygotowaną. Mama wyjęła z torebki kopertę i położyła ją na stole.
— Mam jeszcze trzydzieści osiem tysięcy złotych odłożonych na starość — powiedziała. — Chciałam je zostawić sobie na później, ale zrozumiałam coś w tym miesiącu. Maryśku, przez pięć lat jeździłeś do mnie przez dwie godziny na obiad, a ja nigdy nie policzyłam, ile razy to było, ani ile razy ciebie nie było, kiedy potrzebowałeś, żebym była po twojej stronie miasta.
Podpisała przed notariuszem darowiznę tych trzydziestu ośmiu tysięcy na mnie.
Zosia nie powiedziała ani słowa przeciw. Siedziała z rękami splecionymi na kolanach, wpatrzona w teczkę na biurku, a potem powiedziała tylko:
— To uczciwe.
Wyszedłem z tamtego biura z kopią aktu notarialnego w kieszeni kurtki. Zapłaciłem Krzyśkowi ostatnią ratę w następnym tygodniu, resztę odłożyłem na depozyt za nowe mieszkanie, bliżej centrum, żeby Kuba miał bliżej do szkoły, kiedy w końcu zacznie u mnie nocować częściej.
W niedzielę przywiozłem mamie butelkę wina zamiast szarlotki w prezencie i powiedziałem jej, że przyjadę teraz raz w tygodniu, na stałe, bez specjalnej okazji. Postawiła dwa kieliszki na haftowanym obrusie po babci Halinie, nalała, i usiadła naprzeciwko mnie przy stole, na którym nie było już żadnej koperty.
Działki pod Radomiem już nie ma, zamiast niej stoi tam teraz jakiś magazyn budowlany, mama widziała zdjęcia w internecie. Malin babci Haliny nikt już nie zbiera. Ale ten obrus w kwiatki wciąż leży na stole w każdą niedzielę, kiedy przyjeżdżam, wyprasowany na ostro, tak jak zawsze.
